S P R A W Y     R O D Z I N N E

tel: 500-506-506, Lublin, ul. Radziszewskiego 8, lok. 214 (budynek kina Bajka, obok KULu i UMCS)

prawnik prawa rodzinnego

Adam Bernau, adwokat

tel. 500-506-506

W sprawie o rozwód sąd musi zadecydować, czy w ogóle rozwiązać małżeństwo przez rozwód, musi rozstrzygnąć czy orzec rozwód z winy jednego czy obojga małżonków czy wydać wyrok bez orzekania o winie, zobowiązany jest rozstrzygnąć o wysokości alimentów na dziecko (dzieci), ewentualnie o alimentach dla małżonka, o władzy rodzicielskiej nad małoletnim dzieckiem (dziećmi) stron, ustalić miejsce zamieszkania dziecka (dzieci) po rozwodzie, uregulować kontakty z dzieckiem (dziećmi), wyjątkowo dokonać podziału majątku małżonków, czasem również orzec o eksmisji jednego ze współmałżonków.

Sprawa o rozwód wiąże się zazwyczaj z rozstrzyganiem wniosków o udzielenie zabezpieczenia alimentów na dziecko na czas trwania procesu o rozwód, zabezpieczenie kontaktów z dzieckiem czy też zabezpieczenie miejsca zamieszkania dziecka na czas trwania postępowania sądowego. Jest to o tyle ważne, że pierwszy termin rozprawy w Sądzie Okręgowym w Lublinie odbędzie się po około 4-5 miesiącach od dnia złożenia pozwu o rozwód.

Przesłuchiwani są małżonkowie, świadkowie, przeprowadza się dowody z dokumentów, często wywołuje opinie biegłych, zwraca się do różnych instytucji i podmiotów celem udzielenia istotnych dla sprawy o rozwód informacji.

Często w sprawie o rozwód małżonkowie lub ich pełnomocnicy próbują wciągać w emocje wymuszając przy tym podjęcie pewnych decyzji. Doświadczenie pokazuje, że gdy ktoś jest skupiony na emocji to ta emocja zniekształca mu rzeczywistość.

ROZWÓD

Wyrok rozwodowy

Aby sąd orzekł rozwód, w postępowaniu sądowym strona musi wykazać, że nastąpił rozkład pożycia małżonków, czyli że zostały zerwane wszelkie więzi duchowe, fizyczne i materialne, które łączyły małżonków.

Dodatkowo strona musi wykazać, że wspomniany rozkład pożycia jest trwały, czyli nie jest możliwy powrót małżonków do współżycia fizycznego, do odbudowania relacji materialnych, ani nie jest możliwe na nowo połączenie ich więziami uczuciowymi.

Oddalenie pozwu o rozwód

Rozwód nie zostanie orzeczony jeśli sąd dojdzie do przekonania, że na skutek rozwodu ucierpi dobro wspólnych małoletnich dzieci.

Sąd nie może również orzec rozwodu, jeżeli z żądaniem rozwodu wystąpił wyłącznie małżonek winny rozkładu pożycia. W takiej sytuacji rozwód jest możliwy jeśli drugi małżonek wyrazi na niego zgodę, albo jeżeli jego odmowa na rozwód jest sprzeczna z zasadami współżycia społecznego.

Rozwód nie jest również dopuszczalny jeżeli orzeczenie rozwodu z innych względów byłoby sprzeczne z zasadami współżycia społecznego.

Bez orzekania o winie

Sąd w sprawie o rozwód nie będzie orzekał o winie tylko w sytuacji, gdy oboje małżonkowie zgłoszą zgodne żądanie, aby sąd nie orzekał o winie. W innej sytuacji sąd ma obowiązek rozstrzygnąć, który małżonek czy oboje ponoszą winę za rozpad małżeństwa. Prawo umożliwia małżonkom spokojne i z godną postawą zakończenie małżeństwa bez orzekania o winie.

W wypadku zaniechania orzekania o winie następują takie skutki, jak gdyby żaden małżonek winy za rozpad małżeństwa nie ponosił.

Z żądaniem zaniechania orzekania rozwodu z winy strona może wystąpić zarówno przed sądem pierwszej instancji jak również przed sądem odwoławczym, może też to żądanie cofnąć, może też cofnąć zgodę na orzeczenie rozwodu, aż do chwili zamknięcia rozprawy przed sądem drugiej instancji.

Z orzekaniem o winie obojga małżonków

Polskie prawo rodzinne nie odróżnia również winy “większej” i “mniejszej”. Małżonek bowiem, który zawinił jedną z wielu przyczyn rozkładu pożycia, jest współwinny, chociażby drugi małżonek dopuścił się wielu i to cięższych przewinień. Dla przypisania bowiem winy wystarczy każde zachowanie strony, które zasługuje na negatywną ocenę i które w jakimkolwiek stopniu przyczyniło się do rozkładu pożycia małżeńskiego.

Z winy jednego małżonka

Chodzi o wykazanie winy za spowodowanie i utrwalenie rozkładu pożycia małżeńskiego, a więc o wykazanie przez stronę żądającą ustalenia wyłącznej winy współmałżonka takich jego zachowań, które doprowadziły do powstania i utrwalenia rozkładu, czyli miały miejsce przed powstaniem i utrwaleniem rozkładu, a nie po tym fakcie.

Ustalenie winy może mieć znaczenie w wypadku dochodzenia alimentów. Bowiem sytuacja osoby domagającej się alimentów jest lepsza, jeśli sąd ustalił wyłączną winę drugiego małżonka. Wtedy może ona, jeśli rozwód pociągnął za sobą istotne pogorszenie jej sytuacji materialnej, domagać się alimentów od winnego, choćby nie była w niedostatku. W zasadzie wystarczy istnienie dysproporcji między sytuacją osoby niewinnej po rozstaniu a tą, w jakiej znajdowałaby się, gdyby do rozwodu nie doszło i małżonkowie kontynuowali pożycie. W tym wypadku – co ważne – nie ma czasowego ograniczenia trwania obowiązku alimentacyjnego.

WŁADZA RODZICIELSKA

Pozostawienie obojgu rodzicom

Warunkiem powierzenia obojgu rodzicom władzy rodzicielskiej nad dzieckiem (dziećmi) jest przedstawienie przez rodziców zgodnego pisemnego porozumienia o sposobie wykonywania władzy rodzicielskiej i utrzymywaniu kontaktów z dzieckiem (tzw. planu wychowawczego).

Jednak mimo braku pisemnego porozumienia, sąd, uwzględniając prawo dziecka do wychowania przez oboje rodziców, rozstrzyga o sposobie wspólnego wykonywania władzy rodzicielskiej i utrzymywaniu kontaktów z dzieckiem po rozwodzie.

Sąd zobowiązany jest szczegółowo zbadać dotychczasową sytuację dziecka, związek emocjonalnego dziecka z rodzicami, ich predyspozycji wychowawczych, a w przypadku widocznego konfliktu między rodzicami sąd powinien ustalić przyczynę konfliktu, jego wpływ na sytuację dziecka i wolę każdego z rodziców rozwiązania tego konfliktu.

W każdym przypadku lepsze dla dziecka jest określenie sposobu wykonywania władzy przez samych rodziców niż przez sąd. W drugiej sytuacji jeden z rodziców może bowiem odczuwać dyskomfort w powodu przegranej, jego zdaniem, sprawy, co – jak wynika z wywoływanych w sprawie opinii biegłych – wpłynie na konflikt między rodzicami, a to zawsze kończy się niekorzystnie dla dziecka.

Powierzenie władzy jednemu rodzicowi

Wybór rodzica, któremu należy powierzyć wykonywanie władzy rodzicielskiej jest uzależniony od jednej rzeczy – dobra dziecka. Przy ocenie dobra dziecka należy uwzględnić warunki obiektywne takie jak wiek dziecka, płeć, możliwość osobistego wykonywania władzy rodzicielskiej, a nie przez dziadków, stałość miejsca pracy i zamieszkania, warunki mieszkaniowe, stan zdrowia, wiek rodzica, cechy charakteru, wzajemny stosunek rodziców do siebie oraz do krewnych rodzica.

Wybór sposobu ograniczenia władzy rodzicielskiej drugiego z rodziców z którym dziecko nie będzie przebywało w sposób stały wymaga odniesienia do okoliczności dotyczących aktualnej sytuacji życiowej dziecka stron oraz związanego z tym wzajemnego stosunku małżonków i rozważenia na tej podstawie, w jakim zakresie wzgląd na dobro dziecka uzasadnia potrzebę i pozwala – bez obawy o częste konflikty – na wspólne wykonywanie przez oboje rozwiedzionych rodziców obowiązków i uprawnień w stosunku do osoby dziecka, należącego do władzy rodzicielskiej.

Ważne jest bowiem czy małżonkowie są skonfliktowani, czy jest wysoce prawdopodobnym, że będą spierać się o większość spraw dotyczących małoletniego.

Nieprawidłowa jest praktyka ograniczenia władzy rodzicielskiej jednego z rodziców przy jednoczesnym pozostawieniu mu prawa współdecydowania o wszystkich istotnych sprawach dziecka.

Orzeczenie ograniczające władzę rodzicielską jednego z rodziców może obejmować np. decyzje związane ze zmianą miejsca pobytu dziecka, leczeniem, edukacją szkolną i pozaszkolną, wyjazdami za granicę, posiadaniem przez dziecko paszportu.

Ograniczenie władzy rodzicielskiej następuje w odniesieniu do osoby dziecka. W zakresie zarządu majątkiem dziecka władza rodzicielska przysługuje wyłącznie temu rodzicowi, któremu została powierzona.

Na wyjazd za granicę na pobyt stały małoletniego wraz z jednym z rodziców, któremu powierzono wykonywanie władzy rodzicielskiej, potrzebne jest zezwolenie sądu opiekuńczego, jeżeli drugie z rodziców, któremu w orzeczeniu powierzono nadzór nad wychowaniem dziecka, nie złożyło oświadczenia wyrażającego zgodę na wyjazd dziecka.

Rodzeństwo razem

Rodzeństwo powinno wychowywać się wspólnie, chyba że dobro dziecka wymaga innego rozstrzygnięcia.

Rozdzielenie rodzeństwa

Rozdzielenie rodzeństwa może być podyktowane jedynie dobrem dziecka, więc nie może w żadnym wypadku tej wyjątkowej decyzji uzasadniać interes rodziców w „sprawiedliwym” – w ich przekonaniu – „podziałem owoców” byłego związku.

Piecza (władza) naprzemienna

Nie ulega wątpliwości, że dziecko potrzebuje codziennie mieć mamę i tatę.

Jednak w obecnym stanie prawnym brak wprost podstaw do uregulowania tzw. pieczy naprzemiennej, czyli sytuacji w której dziecko miałoby mieszkać z każdym z rodziców w powtarzających się okresach np. 2 tygodnie z jednym z rodziców i dwa tygodnie z drugim. Jedyna dopuszczalna w praktyce sądowej sytuacja, w której opieka naprzemienna mogłaby zostać ustalona to sytuacja, gdy oboje rodzice wyrażą na to zgodę. Nie może więc być ustalona opieka naprzemienna wtedy, gdy rodzice ci nie wyrażają zgody.

Psychologowie są zgodni, że do 3 roku życia opieka naprzemienna nie może mieć w ogóle miejsca, ponieważ destabilizuje dziecku poczucie bezpieczeństwa, najważniejszą potrzebę psychiczną.

Podsumowując przepisy kodeksu rodzinnego i opiekuńczego nie sprzeciwiają się wprost pieczy naprzemiennej, ani wprost tej kwestii nie regulują. Wykształciła się praktyka sądowa, zgodnie z którą władza naprzemienna jest sporadycznie ustanawiana jako element tzw. planu wychowawczego, czyli pisemnego porozumienia o sposobie wykonywania władzy rodzicielskiej i utrzymywania kontaktów z dzieckiem.

Podsumowując: w tej materii panuje nadal duża niepewność prawna.

ALIMENTY

Na dziecko

Sąd w wyroku rozwodowym ma obowiązek unormować kwestię alimentów w stosunku do każdego z dzieci z osobna.

W wyroku sąd zasądza od jednego z rodziców określona kwotę miesięcznie i zobowiązuje drugiego rodzica do ponoszenia pozostałych kosztów utrzymania dziecka w naturze i do osobistych starań o jego wychowanie.

W przypadku rodziców dziecka, którzy nie zawarli związku małżeńskiego rodzic, z którym dziecko stale mieszka może wystąpić do sądu o uregulowanie kwestii alimentów na rzecz dziecka od drugiego z rodziców.

Na współmałżonka

Jeżeli jeden z małżonków został uznany za wyłącznie winnego rozkładu pożycia, a rozwód pociąga za sobą istotne pogorszenie sytuacji materialnej małżonka niewinnego, sąd na żądanie małżonka niewinnego może orzec, że małżonek wyłącznie winny obowiązany jest przyczyniać się w odpowiednim zakresie do zaspokajania usprawiedliwionych potrzeb małżonka niewinnego, chociażby ten nie znajdował się w niedostatku.

Poza powyższą możliwością małżonek rozwiedziony, który nie został uznany za wyłącznie winnego (a więc zarówno, gdy oboje małżonkowie ponoszą winę jak i żaden z nich nie ponosi winy) rozkładu pożycia i który znajduje się w niedostatku, może żądać od drugiego małżonka rozwiedzionego dostarczania środków utrzymania w zakresie odpowiadającym usprawiedliwionym potrzebom uprawnionego oraz możliwościom zarobkowym i majątkowym zobowiązanego. W tym wypadku strona musi dodatkowo wykazać, że znajduje się w tzw. niedostatku.

Na czas procesu dla współmałżonka (zabezpieczenie)

W sprawach o alimenty, w tym w sprawach o rozwód, w których sąd również orzeka o alimentach, gdy strona zgłosiła takie żądanie, zabezpieczenie na czas trwania sprawy o rozwód może polegać na zobowiązaniu współmałżonka do zapłaty uprawnionemu jednorazowo lub okresowo określonej sumy pieniężnej. W sprawach tych podstawą zabezpieczenia jest jedynie uprawdopodobnienie istnienia roszczenia. Celem zabezpieczenia w tym przypadku jest natychmiastowe dostarczenie uprawnionemu środków utrzymania, gdyż proces sądowy może potrwać nawet kilka lat.

Aby stwierdzić, czy należy się udzielenie zabezpieczenia alimentów dla współmałżonka na czas trwania sprawy o rozwód sąd będzie badał, czy małżonek, który zgłosił żądanie na obecnym etapie postępowania uprawdopodobnił okoliczności, że drugi małżonek, choćby w części ponosi winę za rozkład pożycia małżonków oraz, że uprawniony pozostaje w niedostatku bądź, że pozwany ponosi wyłączną winę rozkładu pożycia, a rozwód pociągnie za sobą istotne pogorszenie sytuacji materialnej uprawnionej. Po ustaleniach dokonanych we wskazanym zakresie strona żądająca musi uprawdopodobnić możliwości zarobkowe i majątkowe zobowiązanego.

Na czas procesu dla dziecka (zabezpieczenie)

W sprawach o alimenty, w tym w sprawach o rozwód, w których sąd ma obowiązek orzec o alimentach na dziecko, zabezpieczenie na czas trwania sprawy o rozwód może polegać na zobowiązaniu współmałżonka do zapłaty uprawnionemu jednorazowo lub okresowo określonej sumy pieniężnej. W sprawach tych podstawą zabezpieczenia jest jedynie uprawdopodobnienie istnienia roszczenia. Celem zabezpieczenia w tym przypadku jest natychmiastowe dostarczenie uprawnionemu środków utrzymania, gdyż proces sądowy może potrwać nawet kilka lat.

Uzyskanie zabezpieczenia jest łatwiejsze w sprawie o alimenty niż w innych rodzajach postępowań, gdyż wystarczy uprawdopodobnienie roszczenia. Jednakże to ułatwienie nie zwalnia osoby żądającej zabezpieczenia od należytego udokumentowania wydatków ponoszonych na utrzymanie dziecka. Opisując swoją sytuację rodzic powinien wskazać kwoty składające się na koszty utrzymania dziecka oraz przedstawić na ich poparcie dowody. Warto uczynić to już w dobrze przygotowanym pozwie, aby tym samym przyśpieszyć rozstrzygnięcie w przedmiocie zabezpieczenia i uzyskanie kwoty zbliżonej do żądanej.

W zakresie dokumentowania wydatków poniesionych na małoletnie dziecko zwracam uwagę, że paragony nie mogą stanowić dowodu. Wymagane są imienne faktury.

Warto również wiedzieć, że rozstrzygnięcie o udzieleniu zabezpieczenia w sprawie o alimenty na czas trwania procesu o rozwód w żaden sposób nie przesądza treści orzeczenia końcowego czyli nie przesądza jakie ostatecznie orzeczenie dotyczące alimentów zapadnie. Z postanowienia tego wynika jedynie, że w chwili jego wydawania były lub nie było dostatecznych dowodów uprawdopodobniających wysokość kosztów utrzymania dziecka oraz dowodów pozwalających ustalić sytuację materialną i możliwości płatnicze pozwanego.

KONTAKTY Z DZIECKIEM

Uregulowanie kontaktów

Jeżeli dziecko przebywa stale u jednego z rodziców, sposób utrzymywania kontaktów z dzieckiem przez drugiego z nich rodzice określają wspólnie, kierując się dobrem dziecka i biorąc pod uwagę jego rozsądne życzenia. Dopiero w braku możliwości porozumienia się przez rodziców rozstrzyga sąd opiekuńczy.

Jak podkreślają sądy kontakty z dzieckiem to nie tylko prawo, ale także obowiązek. Odnosi się to w równiej mierze zarówno do rodziców jak i do dziecka.

Dlatego rodzice obowiązani są – niezależnie od osobistego nastawienia do siebie – nie tylko nie utrudniać wzajemnych kontaktów dzieci z każdym z rodziców, ale przeciwnie, aktywnie współdziałać, aby dziecko pozostawało w stałych stosunkach z każdym z rodziców. To sprzyja atmosferze pogłębiania uczuć oraz tak ważnego przywiązania i poczucia bezpieczeństwa.

Jak zaznaczają sędziowie: rodzice się rozwodzą, ale dzieci się nie rozwodzą z rodzicami.

Dlatego konieczne często staje się określenie miejsca, czasu i częstotliwości pobytu z dzieckiem tego z rodziców, który na co dzień nie mieszka z dzieckiem.

Przejściowe ograniczenie kontaktów

Jeżeli spotkania dziecka z jednym z rodziców po dłuższej nieobecności rodzica w życiu dziecka  wywołują u dziecka silny stres, rodzą napięcia i niepokoje psychiczne -zwłaszcza gdy kontakty mają się odbywać poza miejscem zamieszkania dziecka – wówczas wzgląd na dobro dziecka wymaga uregulowania kontaktów w sposób przejściowy i wprowadzenia ograniczeń w realizacji prawa do kontaktów z dzieckiem. Tym samym ilość kontaktów i sposób ich przeprowadzania musi być dopasowany do aktualnego stanu psychicznego dziecka. Odbywa się to zazwyczaj po przeprowadzeniu badania dziecka jak i rodziców przez biegłych psychologa i pedagoga, którzy w opracowanej opinii przedstawią pomocne wskazówki.

Odrabianie nieodbytych kontaktów

Kontakty, które nie doszły do skutku ze względu na ważne powody jak np. choroba dziecka lub rodzica, ważne wydarzenie w życiu dziecka lub rodzica (wyjazd służbowy) powinny zostać przy najbliższej okazji odrobione, to także powinno być zaznaczone w orzeczeniu sądu.

Kontakty na odległość

Przy przyznaniu rodzicowi prawo do porozumiewania się z dzieckiem na odległość drugi z rodziców, z którym dziecko na stałe przebywa, jest zobowiązywany np. do udostępnienia telefonu, komputera z uruchomionym programem Skype, przekazywania listów, podania właściwego adresu  poczty elektronicznej czy numeru telefony. W decyzji sądu jest zazwyczaj określana częstotliwość takich kontaktów na odległość oraz ich czas.

Skierowanie rodziców na terapię rodzinną

Istnieje możliwość ograniczenia prawa do kontaktów przez skierowanie rodziców do placówek zajmujących się terapią rodzinną, poradnictwem lub świadczących rodzinie inną stosowną pomoc.

Możliwość taka nie powinna mieć zastosowania wobec najbardziej opornych rodziców, którzy nie widzą potrzeby zmiany swoich postaw, bo nie ma możliwości prowadzenia terapii ani poradnictwa dla osób, które nie potrafią sformułować swoich oczekiwań wobec specjalisty i nie wykazują motywacji do współpracy z nim oraz do zmian.

Jeśli sąd zdecyduje się na taką decyzję, to na sądzie spoczywa obowiązek określenia nadzoru nad wykonywaniem takiej decyzji. W szczególności sąd może zobowiązać rodziców do składania okresowych sprawozdań, zlecić kuratorowi sądowemu przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, nałożyć na rodziców obowiązek okresowego stawiennictwa w sądzie celem przeprowadzenia rozmowy kontrolnej, a także zasięgać informacji bezpośredniej w placówkach, do których rodzice zostali skierowani.

Zakaz kontaktów

Zakaz utrzymywania kontaktów (we wszystkich ich formach) stanowi najsurowszą formę ingerencji sądu opiekuńczego w sferę kontaktów. Tak jak ograniczenie kontaktów uzasadnione jest dobrem dziecka, tak zakaz utrzymywania wszelkich kontaktów ma miejsce w sytuacji, gdy ich utrzymywanie stanowiłoby poważne zagrożenie dobra dziecka lub je naruszało. Może być orzeczony wyjątkowo, np. gdy utrzymywanie kontaktów zagraża życiu dziecka, zdrowiu, bezpieczeństwu, prawidłowemu rozwojowi dziecka, a także gdy miałoby prowadzić do demoralizacji i kształtowaniu u niego postaw aspołecznych czy postawy wrogości do drugiego rodzica.

Adam Bernau Kancelaria Adwokacka, tel: 500-506-506, ul. Radziszewskiego 8, lok. 214, 20-039 Lublin, 
NIP: 712-267-74-63, mBank: 39 1140 2004 0000 3102 3772 7115